SGK'ya Bildirilmeden Çalıştırıldıysanız: Haklarınız ve Yapmanız Gerekenler

Kayıt dışı çalışma hâlâ yaygın bir sorundur. SGK'ya hiç bildirilmeden veya eksik gün ya da düşük ücretle bildirilerek çalıştırılan işçiler emeklilik, sağlık güvencesi ve iş kazası korumalarından yoksun kalır. Bu durumda bile hakları almanın yasal yolları vardır; ancak sürelere dikkat etmek gerekir.

Hizmet Tespiti Davası Nedir?

Hizmet tespiti davası, SGK'ya bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışma sürelerinin mahkeme kararıyla tespit ettirilmesi için açılan davadır. Dava kabul edilirse tespit edilen süreler ve kazançlar sigorta kayıtlarına işlenir ve emeklilik hesabına yansır.

Dava Ne Zaman Açılmalı?

5510 sayılı Kanun'un 86. maddesine göre sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurarak ispat edebilirler. Örneğin 2022 yılında geçen sigortasız çalışma için dava en geç 2027 yılının sonuna kadar açılmalıdır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; işten ayrılış tarihi beklenmeden her yıl için ayrı ayrı hesaplanır. Bu nedenle uzun süredir kayıt dışı çalışanların, eski yıllara ait sürelerini kaybetmemek için vakit kaybetmemesi gerekir.

Davaya Kimler Katılır?

Dava işverene karşı açılır ve Sosyal Güvenlik Kurumu davaya dahil edilir. Hizmet tespiti davaları kamu düzenine ilişkin kabul edildiğinden mahkeme gerekli araştırmayı kendiliğinden de yapar.

İspatı Nasıl Yapılır?

Bu davalarda en önemli deliller, aynı dönemde işyerinde kayıtlı olarak çalışmış kişilerin ve komşu işyerlerinin tanıklığıdır. Bunun yanında banka hesabına yatan ücret kayıtları, iş yeri giriş-çıkış kayıtları, yazışmalar, fotoğraflar ve işyeri kartları da delil olarak kullanılabilir. Mahkeme, iddianın gerçek ve fiili bir çalışmaya dayanıp dayanmadığını titizlikle araştırır.

Ücret ve Tazminat Alacakları

Sigortasız çalışılan döneme ait ödenmemiş ücret, fazla mesai, yıllık izin ücreti ile iş sözleşmesi sona ermişse kıdem ve ihbar tazminatı da talep edilebilir. Bu alacaklar için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur ve alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir. Sigortasız çalıştırılma, işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme imkânı da verebilir.

SGK'ya İhbar

Çalışan, işyerini SGK'ya ihbar ederek denetim yapılmasını da isteyebilir. Ancak SGK denetimi geriye dönük tüm süreleri kapsamayabileceğinden, haklarınızın tamamı için hizmet tespiti davası ayrıca değerlendirilmelidir.

Sahte Sigortalılık ile Karıştırmayın

Fiilen çalışılmadığı hâlde sigortalı gösterilmek ise farklı bir durumdur ve hizmetlerin iptaline, hatta ceza soruşturmasına yol açabilir. SGK'dan ifadeye çağrıldıysanız SGK ifadeye davet rehberimize bakabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.